Czas Emancypantek

Kto usiłuje różem i pudrem poprawić normalny kolor swojej twarzy, ten przypomina pacykarza, który usiłowałby skopiować obrazy Tycjana za pomocą farby czerwonej i białej. Róż i puder stanowią atrybuty sceny.

Kobieta prawie nato stworzona, aby swoją, dobrocią, uprzejmością w obejściu łagodziła, koiła, pocieszała smutnych i strapionych; zasmucać tych, których kocha, nie powinna nigdy, ale przeciwnie okazywać im zawsze pogodne oblicze.

Młody człowiek, który zaangażowawszy tancerkę, zapomina o tem i pozostawia ją siedzącą, może się narazić na bardzo przykre następstwa; ojciec, brat lub narzeczony są w stanie i nieledwie są w prawie ubliżyć mu lub wyzwać go na pojedynek.

 

.................

Im bardziej zbliża się dzień ślubu, tem poufalsze może być zachowanie się narzeczonych; matka może ich opuszczać na czas jakiś i wychodzić do swoich apartamentów, drzwi jednak do salonu powinny być zawsze otwarte, tak aby co chwila była w możności wejść niespodzianie.


W wieku XIX, zwłaszcza w jego drugiej połowie, nastąpił znaczny zwrot w stronę czystości. Podczas gdy w poprzednich wiekach wodę traktowano raczej nieufnie, a kąpiel uważano za zło konieczne i ogromne ryzyko, teraz rozpoczęła się intensywna propagacja higieny. Sądząc po jej intensywności, musiała napotykać na pewne trudności.

Kąpiel ze zła koniecznego zmieniła się w higieniczny obowiązek. Jeżeli do wody dodano różnych środków, kąpiel mogła także mieć działanie lecznicze lub kosmetyczne.

 

Wiązała się ona jednak z trudnościami logistycznymi. W domach ani mieszkaniach nie było oddzielnych pomieszczeń przeznaczonych tylko do higieny. Bardzo często trzeba było się ograniczyć do umywalni w sypialni i wanny stawianej w kuchni lub pokoju. Owszem, zalecano paniom urządzanie osobnej łazienki, o ile mogły sobie na to pozwolić, ale mało kto miał tyle miejsca i pieniędzy. I w mieście, i na wsi wodę nosiło się do domu z zewnątrz, a następnie ogrzewało w kuchni. Napełnienie wanny wiązało się więc ze sporym wysiłkiem. Stąd także pojawiający się czasem zwyczaj kąpania się kilku osób po kolei w tej samej wodzie – napełnianie wanny dla każdego z osobna byłoby po prostu zbyt czasochłonne i męczące. Pojawiły się już prysznice, jeszcze w formie przenośnej.

Chociaż dostrzegano już ważność kąpieli, nadal uważano je za ryzyko dla zdrowia, gdyż zagrażały przeziębieniem. Faktycznie, w gorzej ogrzanych pomieszczeniach nie było o nie trudno, a samo przeziębienie w czasach przed antybiotykami mogło skończyć się znacznie poważniej, niż dzisiaj.

Państwu, a przede wszystkim paniom, zalecano również krzewienie higieny wśród służby (chociaż niekoniecznie miało to obejmować użyczanie im wanny).

 

Wygodnym i poszukiwanym sprzętem jest przyrząd do zimnej kąpieli Prischnitzem powszechnie zwanej; szczególniej dziś gdy hydropacya tak ogromnego nabiera w medycynie znaczenia.
Duży metalowy basen, ma na kilka łokci wysokie i dosyć grube cztery słupki, podtrzymujące w górze nie wielki zbiornik na wodę, z durszlakowym spodem. Za otwarciem kranu, stosowna maszynerya pcha wodę w górę przez jeden z wydrążonych słupków, która obfito kroplistym deszczem spada znowu na dół basenu. Rodzaj fontanny urządzonej w środku daje tak zwaną kąpiel natryskową, dowolnie silnym bijącą promieniem, wodotrysk ten kierować sobą pozwala wedle potrzeby i uznania. W drugim słupku znajduje się pompka ssąca, wybierająca niepotrzebną po kąpieli wodę.
Cały aparat zarzuca się płócienną firanką opartą na słupkach, i przymocowaną w górze.
Znaczny tych Prischnitzów zapas posiada magazyn p. Knolla na Czystej ulicy, szkoda tylko że cena tego użytecznego przyrządu nie dla wszystkich zwolenników hydropatyi przystępnym go czyni: dochodzi bowiem do rs. 70.

Gospodarstwo domowe. Przyrząd do zimnej kąpieli (Prischnitz), w: „Tygodnik mód i powieści”, 1875

 

Mówiąc o czystości w ogóle nie można pominąć że człowiek winien koło siebie samego utrzymać jak największą czystość, a to przez codzienne mycie, częste kąpanie się i zmienianie bielizny. W większych miastach urządzone są w tym celu parnie i łazienki, mimo tego jeżeli gospodyni może mieć tylko stosowny w swem mieszkaniu kącik dla swej rodziny, wanienki dla dzieci mniejszych, zyska wiele na wygodzie i oszczędności.
Miejsce takie powinno być w zimie ogrzane i bez przeciągów, urządzone tak by wody nie wnoszono i nie wynoszono przez pokoje. Nie podaję tu formalnego opisu łazienek, tę bowiem można tylko w domach zamożnych z wszelką wygodą urządzić, ale gospodyni w miernym stanie powinna mieć dla siebie wannę blaszaną, a choćby i drewnianą, osobliwie gdy mieszka na wsi, lub w małem miasteczku.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Kąpiele dla zdrowia winny się brać podług przepisu lekarza; dla czystości należy się kąpać raz lub przynajmniej dwa razy w tydzień.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Wychodząc z kąpieli potrzeba mieć pod nogi rogóżkę a przed sofką lub krzesełkiem, na którem się siada, kocyk; ciało ma być dobrze wytarte i osuszone, bielizna w zimie ogrzana.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Także i służbie należy ułatwić tego rodzaju czystość, przez wysyłanie od czasu do czasu własnym kosztem do kąpieli (ciepłej lub zimnej); na wsi łatwiej da się to uskutecznić, wszędzie bowiem znajduje się jakaś woda, bądź to rzeka, staw, czy młynówka itp.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Koniecznem jest choć raz na tydzień używać ciepłej kąpieli w wodzie 26° R., jeżeli okoliczności są potemu to bardzo jest pomyślnie używać  kąpieli co drugi dzień lub nawet codzień — zostając w wodzie nie dłużej nad 15 minut; dłuższa bowiem nad 20 minut kąpiel zamiast wzmacniać—osłabia.

Lucyna Ćwierczakiewiczowa, Cokolwiek bądź chcesz wyczyścić czyli porządki domowe, Warszawa 1887

 

Nie uwierzycie, jak zdrowem jest podobne zmywanie, jak się potem człowiek czuje rzeźwym na ciele i na umyśle! Wtym celu doskonały uczyniono wynalazek, to gumowe wanny, które można zabierać ze sobą nawet do kuferka, gdyż bardzo mało zajmują miejsca, zwinięte szczelnie.  Prawie dla każdego są one przystępnemi, bo mamy już tego rodzaju wanny, a raczej baseny od dwudziestu marek.

Wanda Reichsteinowa-Szymańska, Poradnik dla młodych osób w świat wstępujących, ułożony dla użytku tychże przez Wielkopolankę, Poznań 1891

 

Do kąpieli możemy posługiwać się wanną marmurową, drewnianą lub cynkową. W tym razie ostatnim, należy zwrócić uwagę na to, aby do wanny wlewać najpierw zimną wodę, a następnie dolewać gorącą w miarę potrzeby, a to w celu oszczędzania wanny. Dajemy tę przestrogę, wiedząc z doświadczenia, że zwykle dzieje się wprost przeciwnie. Wskutek gwałtownego rozgrzania się wanny, cynk mięknie, a prąd wody żłobi w nim szpary i rysy, pojawiające się głównie na dnie wanny. Przez wlanie zimnej wody, zwilżony cynk nie rozgrzewa się tak szybko, a gorąca woda żadnej już szkody nie sprawi.

Lucyna Ćwierczakiewiczowa, O przyrządzaniu kąpieli, w: Kolęda dla gospodyń, 1898

 

Otóż każda dbająca o ten rozwój dziecka matka winna od wczesnej młodości przyuczać swą córkę do obowiązkowej kąpieli ciepłej 35-30˚C, przynajmniej raz na tydzień, jeśli częściej nie można; co dzień natomiast, w braku kąpieli należy zmywać całe ciało gąbką, zanurzoną w letniej wodzie. W kąpieli ciepłej nie powinno się pozostawać dłużej nad pół godziny, dłuższa kąpiel bowiem osłabia, a po wyjściu z niej nakazanym jest bądź tusz zimny, bądź też szybkie opłukanie gąbką zamaczaną w zimnej wodzie, po którem trzeba ciało mocno wytrzeć grubem prześcieradłem.

A. Callier, Hygiena piękności. Praktyczny poradnik dla prawdziwie eleganckich kobiet na podstawie najlepszych źródeł skreśliła, Kraków, Warszawa 1903

 

Chcąc nadać świeżość skórze należy używać kąpieli spreparowanych w sposób następujący:
Esencyi lawendowej………….15 gramów
    ‘’        rozmarynowej..…….10     ‘’
    ‘’        eukalyptusu…………..5     ‘’
Natrum bicarbonicum…….…600     ‘’
Niemniej korzystnem w tych razach jest użycie do kąpieli tynktury benzoesowej (125 gramów do jednej kąpieli). Kąpiel taka ożywia skórę i wpływa zbawiennie na jej koloryt.

A. Callier, Hygiena piękności. Praktyczny poradnik dla prawdziwie eleganckich kobiet na podstawie najlepszych źródeł skreśliła, Kraków, Warszawa 1903

 

Wzmacniające są kąpiele z domieszką 1-2 kilogramów soli kuchennej. W celu schudnięcia dodaje się do kąpieli sodę lub potaż. Elastyczność skóry wzmaga domieszka alkoholu: 1 litra spirytusu czystego t. zw. stolarskiego, lub lepiej jeszcze araku. Na wzmocnienie systemu nerwowego, po wyczerpaniach wszystkiego rodzaju, będących wynikiem choroby lub silnego zmęczenia, zbawienna jest kąpiel z jednej uncyi amoniaku dodawanej do każdej konewki wody. Ciało pod jej wpływem jędrnieje, staje się gładkiem i twardem jak marmur.

A. Callier, Hygiena piękności. Praktyczny poradnik dla prawdziwie eleganckich kobiet na podstawie najlepszych źródeł skreśliła, Kraków, Warszawa 1903

 

Na dworze hiszpańskim w modzie jest następująca kąpiel, która nadaje nadzwyczajną białość i delikatność gorsu i ramion:
Bierze się dobrze przesiane otręby, nalewa na cztery godziny winnym octem; w to wbija się pięć żółtek i dodaje dwa gramy szarej ambry (ambra grisea), poczem destyluje się tę kompozycyę, która musi być zlaną w butelkę i przez dwa tygodnie trzymaną w zamknięciu, szczelnie ją zakorkowawszy, zanim się ją weźmie do użytku.

A. Callier, Hygiena piękności. Praktyczny poradnik dla prawdziwie eleganckich kobiet na podstawie najlepszych źródeł skreśliła, Kraków, Warszawa 1903

 

Regularne używanie kąpieli powinno wejść w zwyczaj wszystkich klas społeczeństwa. Jeżeli niemożliwem jest codzienne zanurzanie się w wannie, lub jeśli doktor zabrania używania kąpieli, wycieranie gąbką dostatecznie odpowiada wymaganiom czystości i zdrowia.

Baronowa Staffe, Piękność i zdrowie. Praktyczne rady, wskazówki i przepisy dla kobiet. Wydanie nowe, Warszawa 1903

 

Letnia, cała kąpiel, jest najwięcej używaną. Można ogrzewać wodę w rozmaity sposób: od 20 do 35 stopni.
Nie dobrze jest pozostawać w kąpieli zbyt długo. Nie powinno się siedzieć dłużej nad pół godziny, można wyjść i po kwadransie… jeżeli naturalnie, doktor inaczej nie zalecił.

Baronowa Staffe, Piękność i zdrowie. Praktyczne rady, wskazówki i przepisy dla kobiet. Wydanie nowe, Warszawa 1903

 

Nie należy się kąpać lub obmywania czynić zaraz po jedzeniu. Kąpiel w tym razie może wywołać prawdziwe niebezpieczeństwo, obmywanie, choćby umiarkowańsze, przeszkadza trawieniu. Dopiero w trzy lub cztery godziny po obfitszem jedzeniu można brać kąpiel.

Baronowa Staffe, Piękność i zdrowie. Praktyczne rady, wskazówki i przepisy dla kobiet. Wydanie nowe, Warszawa 1903

 

W porze wiosennej lepiej jest brać kąpiel wieczorem, przed położeniem się do łóżka, dla uniknięcia przeziębienia, niebezpieczniejszego w tej, aniżeli w innej porze roku, jako też dlatego, aby skóra przez kilka godzin po wyjściu z kąpieli, korzystać mogła z wilgotnego ciepła. Wyborna kąpiel na tę porę przyrządza się z kwiatu poziomek lub pierwiosnków. Trzy garście takich kwiatów zupełnie świeżych, wrzuca się do kąpieli, która staje się bardzo pachnącą i wskutek działania blado-złotej korony kwiatu uspokajającą.
Kąpiele z malin i poziomek, w jakiej co rano kąpała się pani Tallien, jak opowiadają jej współcześni, przygotowywa się w następujący sposób: Bierze się dwadzieścia funtów poziomek, dwa malin i po rozgnieceniu owoców wrzuca się do wanny. Po wyjściu z takiej kąpieli ciało jest świeże i pachnące, skóra ma delikatność aksamitu, a cera przybiera kolor blado-różowy.
Kąpiel z kwiatu lipowego ma także piękny zapach, prócz tego działa uspokajająco na system nerwowy.
Odwar z dużej ilości szpinaki stanowi wyborną kąpiel dla skóry; oto dobry przepis dla nadania świeżości i delikatności skórze: 60 gramów gliceryny, 100 gramów wody różanej rozcieńczone w dwóch kwartach wody, wlewa się do wanny na pięć minut przed wejściem do kąpieli.
Mało kąpieli jest równie orzeźwiających i dobrych, jak krochmalne. Lekarze często zalecają je dla usunięcia zapaleń.

Baronowa Staffe, Piękność i zdrowie. Praktyczne rady, wskazówki i przepisy dla kobiet. Wydanie nowe, Warszawa 1903

 

Niektóre panie każą rozpuszczać masę migdałową do kąpieli a dla zapachu dodają Fijołków. Inne wolą mąkę pszenną i zapach kwiatu pomarańczowego. Dodają też do kąpieli tynktury benzoesowej, od której woda przybiera wygląd mleczny.
Kąpiel z otrąb odświeża skórę. Do tej kąpieli bierze się dwa funty otrąb, rozmoczonych na trzy godziny przed kąpielą w niewielkiej ilości wody. (Otręby powinny być zawiązane w woreczku płóciennym).
Kąpiel z soli aromatycznej można przygotować sobie bez wielkiego kosztu: ściera się na proszek węglan sodu i skrapia się esencyami aromatycznemi, których bierze się małe ilości. Można przygotować naprzód flakony z taką solą i zrobić sobie mały zapas:
Esencyi lawendowej……. 15 gramów
»                rozmarynowej … 10   »
»                eukalyptowej……  5   »
»                węglanu sody ..600   »
Należy kryształy utłuc, skropić esencyami i dobrze zmieszać. Przechowywać we flakonach dobrze zakorkowanych. Na dużą kąpiel trzeba 315 gramów tej soli. Do zwykłego umycia wziąć łyżeczkę od kawy soli i rozpuścić w kwarcie wody.

Baronowa Staffe, Piękność i zdrowie. Praktyczne rady, wskazówki i przepisy dla kobiet. Wydanie nowe, Warszawa 1903

 

Kąpiel wzmacniająca a zarazem łagodząca przygotowywa się w sposób następujący: rozpuścić w wodzie do kąpieli pół funta węglanu sodu w kryształach i dwie garście krochmalu w proszku, dodać do tego łyżeczkę od kawy esencyi rozmarynowej. Temperatura wody powinna mieć 36 do 37ºC; pozostać w wannie piętnaście do dwudziestu minut.

Baronowa Staffe, Piękność i zdrowie. Praktyczne rady, wskazówki i przepisy dla kobiet. Wydanie nowe, Warszawa 1903

 

Od dzieciństwa też starałam się przyzwyczajać cię do jak najdokładniejszego obmywania skóry nietylko na twarzy, rękach i szyi – jak się to jeszcze dość ogólnie praktykuje, lecz na całem ciele. Czystość nie jest i nie była w naszym domu nigdy uważana jak o środek podobania się gościom, których się nie chciało razić zamorusaną buzią i brudnemi rączkami, lecz jako elementarna potrzeba fizyczna, niezbędna dla zachowania zdrowia, jako zewnętrzny objaw tego poszanowania swego ciała, jakie każdy sam sobie jest winien. Czystość skóry nietylko usuwa z niej pot i kurz, ale nadaje jej elastyczność konieczną przy wykonywaniu wszelkich ruchów, jędrność i świeżość, będące zarówno warunkiem piękności jak zdrowia.
Jeżeli zaś jako mała dziewczynka musiałaś często używać kąpieli i codziennie całe swe ciało obmywać, to obecnie staje się to dla ciebie tem więcej niezbędnem. Nie słuchaj rad, ażeby w czasie miesięcznego odpływu krwi unikać starannego obmywania, gdyż to ma zdrowiu szkodzić. Może spotkasz się czasem nawet z tak niemądrem zdaniem, że mycie twarzy w ciągu tych dni szkodliwie działa na cerę. Wszystkie takie zdania są zupełnie błędne i na przesądach oparte. Dla cery nic nie jest równie szkodliwem, jak brud. Co zaś do obmywania, to ono właśnie w tym czasie jest tem bardziej koniecznem. Zaniedbanie tego zwyczaju wywołuje przykre dolegliwości, które stają się niejednokrotnie źródłem szkodliwych nałogów, grożących zniszczeniem całego organizmu i sprowadzających zanik sił fizycznych, osłabienie sił umysłowych, rozstrój nerwowy lub obłęd.

Izabela Moszczeńska, Co każda matka swojej dorastającej córce powiedzieć powinna, Warszawa 1904

 

 

 

Visit Czas's profile on Pinterest.