Czas Emancypantek

Kto usiłuje różem i pudrem poprawić normalny kolor swojej twarzy, ten przypomina pacykarza, który usiłowałby skopiować obrazy Tycjana za pomocą farby czerwonej i białej. Róż i puder stanowią atrybuty sceny.

Kobieta prawie nato stworzona, aby swoją, dobrocią, uprzejmością w obejściu łagodziła, koiła, pocieszała smutnych i strapionych; zasmucać tych, których kocha, nie powinna nigdy, ale przeciwnie okazywać im zawsze pogodne oblicze.

Młody człowiek, który zaangażowawszy tancerkę, zapomina o tem i pozostawia ją siedzącą, może się narazić na bardzo przykre następstwa; ojciec, brat lub narzeczony są w stanie i nieledwie są w prawie ubliżyć mu lub wyzwać go na pojedynek.

 

.................

Im bardziej zbliża się dzień ślubu, tem poufalsze może być zachowanie się narzeczonych; matka może ich opuszczać na czas jakiś i wychodzić do swoich apartamentów, drzwi jednak do salonu powinny być zawsze otwarte, tak aby co chwila była w możności wejść niespodzianie.


Łyżwy były popularną rozrywką, polecaną dla obu płci (oczywiście z zachowaniem odpowiednich zasad). Był to właściwie jedyny dostępny sport zimowy. Ślizgawki, na których przygrywała nawet muzyka, urządzano w miastach (np. w warszawskich Łazienkach), zaś na wsiach można było ślizgać się na stawach i sadzawkach. Były to także okazje do spotkań i flirtów. Urządzano nawet całe zabawy i maskarady na lodzie.

 

Obok tego, bardzo dobrze jest dziecko uczyć konnej jazdy, pływania, szybkiego biegu przez gonitwy, fechtunki, jazdy na łyżwach, robienia wiosłem, a nawet pasowania się i bitwy na pięście. Wszystkie te umiejętności, obok zbawiennego wpływu na rozwój sił fizycznych, stają się niezmiernie pożytecznemi w dalszym ciągu życia, tak dalece, że od nabycia ich nie powinno się usuwać nawet dziewczynki.

O wychowaniu. Rozwój w dziecku sił fizycznych, w: „Tygodnik mód i powieści”, 1875

 

Po miłosierdziu najwięcej w modzie jest ślizgawka. Jeziora w Auteuil, Bagatelle przepełnione są łyżwiarzami z niemałem zastępem płci pięknej popisującymi się zręcznością na lodzie. Założenie Skating-Rings w Paryżu wielce wpłynęło na upowszechnienie tej rozrywki, służącej wybornie dla zdrowia. Liczna kolonia cudzoziemska największy dostarcza kontygens, pierwszeństwo trzymają amerykanki, angielki i polki. W całej północnej Europie i Ameryce, ślizgawka, jest w powszechnem użyciu nie wyłączając klas najniższych. Szybkość biegu dobrego łyżwiarza jest dwa razy większą od jazdy końmi; w dwóch godzinach przebiedz można 10 mil tutejszych.

Leokadya, Korespondencya z Paryża, w: „Mody paryzkie”, 1879

 

To samo stosuje się do ślizgawki, którą bardzo polecamy tak dla dziewcząt, jak dla chłopców; rozwija to siły i muskuły, uczy zręczności i zaprawia ciało do znoszenia zimna bez szkody.

Skarbiec dla rodzin w mieście i na wsi, tom I, Wydawnictwo Biesiady Literackiej, Warszawa 1888

 

Kto raz szybował po gładkiej jak zwierciadło powierzchni lodu, niby ptak w locie, ten przyzna, że jest to rozkosz z niczem nie porównana. Dość zresztą spojrzeć na dzielnych łyżwiarzy i zwinne łyżwiarki krążące jak błyskawica na kryształowej szybie lodowej, dość słyszeć ich śmiech wesoły, widzieć rozrumienione ich lica i rozjaśnione oczy, ażeby się przekonać ile przyjemności zapewnić może ślizgawka.

Skarbiec dla rodzin w mieście i na wsi, tom II, Wydawnictwo Biesiady Literackiej, Warszawa 1889

 

Mówiąc już o zimie i lodzie, trudno nie ·wspomnieć o powszechnie używanej przyjemności mianowicie po miastach, przyjemności łyżwowania. Wystawiam sobie, iż młode osoby mogą się doskonale bawić w ten sposób, ale zawsze przerażają mnie powstać mogące stąd niebezpieczeństwa i niedogodności. Jakżeż łatwo zwłaszcza zaziębić się, będąc zgrzaną, na lodzie, bo choćby kto był najcieplej ubranym, to jednakże od spodu zawsze chłód ciągnie, gdy z drugiej strony przy tak gwałtownych ruchach trudno się zbytecznie nie rozgrzać.

Wanda Reichsteinowa-Szymańska, Poradnik dla młodych osób w świat wstępujących, ułożony dla użytku tychże przez Wielkopolankę, Poznań 1891

 

Dlatego też, o ile możności, używaj dużo ćwiczeń fizycznych. Dalekie przechadzki, ślizgawka, wiosłowanie, gry w piłkę, gonitwy, wszystkie takie zabawy, które ciało twe w równomierny ruch wprawiają, niechaj się zawsze cieszą twą sympatją.

Iza Moszczeńska, Co każda matka swojej dorastającej córce powiedzieć powinna, Warszawa 1904

 

Dla pań są również nader odpowiednie łyżwy; te jednak mają wadę, że przy nich łatwo o... upadek! Obcym mężczyznom lub mało znanym dopasowania łyżew pozwalać nie należy.

Mieczysław Rościszewski, Księga obyczajów towarzyskich, Lwów 1905

 

Ślizgawka staje się istotnym elementem w początkowej części „Księżniczi” Zofii Urbanowskiej. Zabawę tę lubi skromna i praktyczna rodzina Radliczów. Lubi ją także Helenka Orecka, ale – będąc dopiero u progu swojej przemiany – nie może z niej skorzystać ze względu na swój niepraktyczny strój światowej damy.

W samym środku ogrodu była duża sadzawka, a z niej wypływało kilka wązkich kanałów przerzynających ogród w kilku kierunkach; na kanałach rzucone były mostki z poręczami. Teraz woda wszędzie ścięta była lodem, ale śnieg starannie z niej odmieciony i błyszcząca powierzchnia pokazywały, że tu używano ślizgawki.
- Czy pani lubi się ślizgać? – zapytał Andrzej gdy stanęli nad sadzawką.
- O, bardzo lubię – odpowiedziała, zapomniawszy o swoim gniewie. Urodzona i wychowana nad wodą, lubiła namiętnie wszystko cokolwiek z wodą miało związek, a więc ślizgawkę, jeżdżenie łódką, łowienie ryb.
- A więc służę pani powiedział, wyjmując z kieszeni parę malutkich łyżew.
Helenka wyciągnęła rękę uradowana, ale opuściła ją w tejże chwili, czyż podobna bowiem ślizgać się w sukni z ogonem?
- Dziękuję panu – rzekła obojętnie – nie mam dzisiaj ochoty.
- Suknię moźnaby jeszcze zmienić – powiedział odgadując jej myśl.
Ale kwestya sukni dzisiaj szczególniej była dla niej drażliwą.
- Dziękuję panu – powtórzyła z pewnem rozdrażnieniem – nie będę się ślizgała.
- Szkoda – odpowiedział – to dobra gimnastyka dla ciała. Wyrabia siłę i zręczność. – I nie zajmując się nią więcej, usiadł na ziemi i zaczął sobie łyżwy przypinać.
Z mostu zwieszonego półkolisto nad ujściom wody z sadzawki do kanału, przypatrywała się Helenka zręcznym obrotom trojga rodzeństwa wymijajqcym się z nadzwyczajną szybkością, pewnością i wprawą. Panny Radliczówny ślizgały się bardzo dobrze, a krótkie suknie dawały ich ruchom zupełną swobodę. Patrzyła na nie z błyszczącemi oczyma, zazdroszcząc tej tak ulubionej sobie rozrywki.

Zofia Urbanowska, Księżniczka, Warszawa 1886

 

Ślizgawka jako wydarzenie towarzyskie pojawia się w powieści Zofii Kowerskiej „Siostry”, gdzie z przyjemnością korzysta z niej pusta, światowa Mania. Przy okazji podkreślone zostaje, że pewne sporty dozwolone dla panien mogą być problematyczne dla młodych mężatek (możliwość przewrócenia się niepokoi męża Mani nie ze względu na jej ewentualny dyskomfort, ale potencjalną ciążę – jednak Mania w ciąży nie jest i wcale jej to nie martwi).

— Może na starość tak będzie, ale teraz ja nie umiem całemi godzinami rozmawiać ze starszemi paniami!... Żebyś wiedział, co za pyszna ślizgawka! Kupiłam sobie łyżwy nowego systemu... Dziś urządzamy wielką wyprawę z Felcią, Minią i jej braćmi... będzie też Edzio Kuryński. Łyżwowanie to jego specyalność.
— To i ja pójdę z wami. Nie lubię, jak ty tak sama bujasz, jakbyś męża nie miała... Te ślizgawki to dobre dla panien... młode mężatki nie powinny się narażać na upadniecie...
— O, chwała Bogu, ja mogę!

Zofia Kowerska, Siostry, Warszawa 1894

 

Mania zresztą zapewnia sobie dostęp do tej przyjemności także na wsi:

Rozruszała się. Kazała staw oczyścić i ślizgała się po nim, robiła wyprawy sankami ze zgrają psów, biegnących zanią; wreszcie podczas wizyty jednego z sąsiadów, zapalonego myśliwego, oświadczyła, że chce należeć do polowań i obław, zapowiadających się w okolicy.  

Zofia Kowerska, Siostry, Warszawa 1894

 

Na łyżwach chętnie jeżdżą młodzi bohaterowie chwalącej życie na wsi powieści tejże autorki „W suchowskim dworze”:

Zosia i starsi chłopcy umieli łyżwować, w czem Zdziś był nawet prawdziwym mistrzem, i każdą rekreacyę spędzali na tej rozrywce. Alusia uczyła się dopiero i była pośmiewiskiem swego rodzeństwa, z tego powodu, że pragnęła się ślizgać, a jednocześnie szalenie bała się ślizgawki. Zosia uczyła ją wytrwale, Alusia jednak nie odważała się sama ani na jeden krok.

Zofia Kowerska, W suchowskim dworze, Warszawa 1903

 

W 1864 r. jazdę na łyżwach z zapałem uprawiała w Dreźnie młoda Anna Działyńska i właśnie na ślizgawce rozkwitła miłość między nią a Stanisławem Potockim:

Wówczas namiętnie lubiłam ślizgać się na łyżwach, choć dobrze jeszcze nie umiałam i męska ręka była bardzo pożądana. Staś zjawił się na ślizgawce i mama rada nawet była, że mnie komuś może powierzyć na dość obszernym stawku grossgarteńskim. Tu już Staś był inny, wesoły, odważniejszy i już zupełnie inaczej mi się przedstawiał. Każda partia ślizgawki zatwierdzała mnie w moim pierwotnym postanowieniu. (...) godziny ślizgawki oczekiwałam z upragnieniem, nie odwracając głowy, instynktownie wiedziałam, kiedy Staś na ślizgawkę przybywał. Wsparta na jego ręku, pod wpływem jego wzroku, łyżwując w takt bardzo ładnej muzyki czułam się tak szczęśliwa, jak nigdy.

Anna z Działyńskich Potocka, Mój pamiętnik, Warszawa 1973

 

W latach 80. XIX wieku na berlińskie ślizgawki chętnie chodziła Maria Małgorzata Radziwiłłówna:

Zimą szło się na ślizgawkę, która była bardzo w modzie i uczęszczana przez całe towarzystwo berlińskie oraz córki ks. Fryderyka, ówczesnego następcy tronu, który sam też często łyżwował.

Maria Małgorzata z Radziwiłłów Potocka, Z moich wspomnień, Łomianki 2010

 

W latach 90. w Warszawie urozmaicał tak sobie zimy Józef Mineyko:

U pana Michaux przy Erywańskiej (Kredytowej) uczyliśmy się fechtunku, wreszcie lubiliśmy bardzo ślizgawkę. Był to jedyny sport w Polsce. Tenis zaczął się zaledwie ukazywać, saneczki na równinach mazowieckich nie miały zastosowania, a w Zakopanem? Przede wszystkim Zakopane leżało „za granicą”, bo w Galicji, czyli Austrii, zaś samo Zakopane było wtedy głuchą wsią i oprócz sań góralskich nikt innych tam nigdy nie widział.

Józef Mineyko, Wspomnienia z lat dawnych, Warszawa 1997

 

Ślizgawka, 1867   Skating rink, 1867Tygodnik Illustrowany, 1867  

Ślizgawka, 1876   Skating rink, 1876Kłosy, 1876   Ślizgawka, 1883   Skating rink, 1883Tygodnik Illustrowany, 1883   Ślizgawka, 1884   Skating rink, 1884Tygodnik Illustrowany, 1884   Ślizgawka, 1888   Skating rink, 1888Tygodnik Illustrowany, 1888   Tygodnik Illustrowany, 1896

 

 Na podobny temat: Strój na ślizgawkę  

 

 

Visit Czas's profile on Pinterest.