Czas Emancypantek

Kto usiłuje różem i pudrem poprawić normalny kolor swojej twarzy, ten przypomina pacykarza, który usiłowałby skopiować obrazy Tycjana za pomocą farby czerwonej i białej. Róż i puder stanowią atrybuty sceny.

Kobieta prawie nato stworzona, aby swoją, dobrocią, uprzejmością w obejściu łagodziła, koiła, pocieszała smutnych i strapionych; zasmucać tych, których kocha, nie powinna nigdy, ale przeciwnie okazywać im zawsze pogodne oblicze.

Młody człowiek, który zaangażowawszy tancerkę, zapomina o tem i pozostawia ją siedzącą, może się narazić na bardzo przykre następstwa; ojciec, brat lub narzeczony są w stanie i nieledwie są w prawie ubliżyć mu lub wyzwać go na pojedynek.

 

.................

Im bardziej zbliża się dzień ślubu, tem poufalsze może być zachowanie się narzeczonych; matka może ich opuszczać na czas jakiś i wychodzić do swoich apartamentów, drzwi jednak do salonu powinny być zawsze otwarte, tak aby co chwila była w możności wejść niespodzianie.


Jedynym właściwym strojem do konnej jazdy dla damy była amazonka. Wyróżniała ją przede wszystkim asymetryczna spódnica, znacznie dłuższa z jednej strony, aby dobrze przykryła nogi kobiety siedzącej w damskim siodle. Po zejściu z konia dłuższą stronę spódnicy podpinano za pomocą odpowiednio umieszczonego guzika i pętelki, dzięki czemu jej właścicielka mogła wygodnie się poruszać.

Spódnica amazonki, początkowo bardzo fałdzista, stawała się z upływem czasu coraz węższa, a pełne przykrycie, zamiast obfitych fałd tkaniny, gwarantował staranny krój. Amazonki miały także obowiązkowo dopasowany stanik (zazwyczaj przypominający strój męski). Kolory obowiązywały ciemne – czarny, granatowy, brązowy, ciemnozielony. Strój był prawie pozbawiony ozdób, poza najwyżej jedną skromną broszką.

Elegancka kobieta do amazonki zawsze zakładała cylinder z woalką.

 

Najwłaściwszym materjałem na amazonkę jest sukienka w ciemnym kolorze; stanik gładki zapinany z przodu na guziki, ma baskinę z tyłu rozciętą, z wyłożonemi klapkami, podszytemi aksamitem i kołnierzyk stojący, aksamitny. Przystrojenie stanika stanowią grube jedwabno sznury z kwastami, przechodzące od ramion przez plecy i naszyte na wcięciu w pasie.
Niezbyt wysoki cylinder opasany jest woalką z jedwabnej gazy, koloru popielatego lub tego co amazonka, przepiętą dużą lawową klamrą.

Amazonka, w: „Tygodnik mód i powieści”, 1874

 

W kroju amazonek prawie żadna nie zaszła odmiana, staniki muszą być gładkie z krótką baskiną, a cała sztuka zależy w tak zręcznem ułożeniu, zaprasowaniu i zaszyciu fałd, żeby spódnica leżała z przodu i z boków zupełnie obcisło, a jednak wcale nie krępowała poruszeń kolan i pozwalała dogodnie kierować koniem; dla tego też dziś robota amazonek wymaga nader zręcznej i wprawnej ręki. Rękawy gładkie, obcisłe powinny być zapinane przy ręce na 3 lub 4 guziki; rękawiczki ze sztylpami, cylinder opasany długą gazową woalką.

N. 1. Ubranie do konnej jazdy, w: „Tygodnik mód i powieści”, 1877

 

O amazonce z jej obowiązkowym krojem, niewiele da się powiedzieć. Materjał musi być w dobrym gatunku, dość ciężki, a układający się w regularne, sztywne fałdy.
Stanik po większej części bywa gładki, bez dodatkowych ozdób; jeśli jednak ma być czemś przybrany, to przystrój ten powinien mieć formy symetryczne, ściśle przylegające, bo styl amazonki niedopuszcza przybrania fantazyjnego, fruwającego.
Na chłodną porę przybranie z futra lub pluszu wygląda nader szykownie.
Cylinder, opasany chroniącą od wiatru i kurzu woalką, albo stosowany, okrągły kapelusik filcowy z piórkiem, lub kokardką, oraz długie rękawiczki, dopełniają kostiumu amazonki.
Amazonki po większej części robione bywają z materjałów szewiotowych i kortowych, lekkich, strojniejsze są aksamitne, lecz niepraktyczne, z powodu małej ich odporności względem wpływów niepogody i za prędko się wycierają.
Najczęściej używane kolory są: czarny i granatowy. Ciemnozielony odpowiedni jest do maści konia siwego, a ciemnoszafirowy do bułanego. Pierwsze dwa kolory dobrze się zgadzają z jakąkolwiek bądź, maścią używanego do przejażdżki konia.

Szyk! Czyli sztuka ubierania się gustownie (poradnik dla kobiet), Warszawa 1890

 

Moda, ta kapryśna, zmienna moda, łaskawszą jest dla amazonek. Są pewne, ściślej określone przepisy, które tylko od czasu do czasu małym zmianom ulegają. W stroju tym zawsze powinno się dążyć do jak największej prostoty w liniach, jak najmniej dodatków, upiększeń, rzeczy odstających, fruwających z wiatrem, a będzie on zawsze correct.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Koszula, aby była zupełnie dogodną, to jest, zbytnią ilością fałd nie ugniatała nogi założonej na kulę, powinna być znacznie krótszą od ogólnie używanych koszul damskich, to jest dochodzącą do połowy uda. W dnie chłodne, koszulę płócienną najlepiej zastąpić jest, koszulką wełnianą, trykotową, która, będąc równie krótką, i z rękawami, chroni od przeziębienia, a nie zawadza ani nie krępuje ruchów.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Gorset stanowi ważny szczegół w toalecie amazonki. Należy przeto obstalowując gorset do konnej jazdy, baczyć, aby był: miękki, dosyć wysoki w górze, z drobnymi fiszbinkami lub włosienią do podtrzymania gorsu, krótki w dole, t. j. aby brykla (zawsze miękka i elastyczna) począwszy od pasa była długą na mniej więcej 10 cent. (stosownie do figury). Na biodrach gorset taki musi być mocno wycięty, i zwłaszcza bez stalek w bokach, które niemiłosiernie tamują swobodę przeginania się w pasie w prawo i w lewo, przechylanie zaś stanowi niezmiernie ważną kwestyę w równowadze siedzenia na koniu.
Zamiast tych stalek, dają się dwa elastyczne fiszbiny, krzyżujące się w pasie po nad biodrami, lub bardzo miękki prosto idący fiszbin. Gorset do konnej jazdy, jeżeli dobrze jest zrobiony, bynajmniej nie jest mniej zgrabnym od innych; podług mnie nawet, o wiele korzystniejszym jest równie pod względem hygieny, jak i estetyki.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Nie potrzebuję chyba mówić, że wszelkiego rodzaju spódniczki pod amazonkę są okropnie shocking – lecz najwięcej shocking jest brak spodni.
Z długiego doświadczenia radzę wam, łaskawe czytelniczki, nigdy innych nie używać jak trykotowych. Mają one tę wielką wyższość nad wszelkiemi sukiennemi, kortowemi, łosiowemi i t. p., że lepiej od każdych innych przylegają do nogi, nie robiąc zbytnich fałd a tem samem nie ugniatając i nie kalecząc skóry, że zgrabniej rysuje się noga, i że są praktyczniejsze i tańsze.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Buty wysokie (bottes Chantilly) niezbędne są w stroju amazonki zupełnie correct, lub do jazdy spacerowej  polowań par force; ie powiem jednak, by w codziennej jeździe maneżowej były koniecznie potrzebne; tu, nawet zwyczajny bucik (aby nie płytki), przyjeniejszy jest w uzyciu: raz, że nie jest tak ciężki, a powtóre, iż czucie w dotknięciu szenkli może być subtelniejsze, nie będąc opancerzone wysoką cholewą.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Suknia amazonkowa, zrobiona bez zarzutu, jest prawdziwą sztuką krawiecką. O ile dawniej, amazonkę fałdzistą, z długim ogonem, byle szwaczka była w stanie zrobić, o tyle dziś używane spódnice do figury i specyalne staniki, tylko wtajemniczony w sekreta kroju tej specyalności krawiec lub szwaczka, może dobrze zrobić.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Spódnica amazonki składa się z dwóch kawałków, t. j. przodu i tyłu. Ważną bardzo kwestyę w krajaniu amazonki stanowi położenie nitek idących w materiale; mało komu wiadomo, iż tylko idące w skośnej linii od kolana ku lewej dolnej stronie spódnicy, nie robią poprzecznych fałdów tak szepcących amazonkę, a jednak łatwo zrozumieć iż: to, co będzie ukośnem, gdy dama stoi na ziemi, będzie znajdować się w linii prostej, gdy amazonka usiądzie na siodle i wzniesie prawe kolano ku górze. Z lewej strony amazonka powinna być długości zwykłej sukni, t. j. prawie dotykać ziemi.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Spódnica zrobiona do figury, powinna opadać równo i prosto ku dołowi, by jednak nie podnosiła się i nie wysuwała na prawą stronę przy szybszym chodzie konia, umieszcza się dwie pętelki z szerokiej taśmy gumowej, po pół łokcia każda, które się zakłada: 1-a za obcas u prawego bucika, 2-ga na palce lewej nogi, przed włożeniem jej w strzemię. Gdy gumy owe są w dobrem miejscu przyszyte i w miarę silnie obciągają spódnicę, amazonka podczas długiej nawet przejażdżki, nie potrzebuje prawie ani razu poprawić spódnicy.
Nie należy nigdy wszywać w obrąb ciężarków ołowianych, które zamiast obciągać spódnicę, niepotrzebnie ją tylko poruszają przy bujaniu się w ruchu i denerwują konia bijąc go ciągle po boku.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Na drugiej zaszywce na prawem kolanie przyszywa się mała płaską pętelkę z tasiemki jedwabnej, którą, skoro amazonka znajduje się na ziemi, zapina się na mały guziczek przyszyty z tyłu spódnicy na zaszewce pod fraczkiem stanika. W ten sposób podpięta spódnica bardzo zgrabnie wygląda i nie przeszkadza swobodnie chodzić damie.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Wszelkie guziki wypukłe i błyszczące nie są correct; tylko płaskie taśmowe lub rogowe, używane do męzkich ubrań, są odpowiednie.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Co zaś do kolorów – stanowczo czarny, ciemno-granatowy, ciemno-brązowy i ciemno-zielony są najlepsze; na lato, można wybierać między odcieniami: popielatym i żółtawym (cocher). Zresztą, mówić chyba nie potrzebuję, że wszelkie jaskrawe kolory i materiały deseniowe, na amazonki są niestosowne.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Do polowań par force, używane są tak przez panów jak i panie, czerwone rejtroki. Fason damskiego czerwonego rejtroka, w niczem nie rózni się od zwykłego stanika amazońskiego i robionym zwykle bywa z cienkiego pąsowego sukna ze złotemi guzikami.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Jako uzupełnienie ubrania amazonki, niezbędny jest biały płócienny kołnierzyk (faux col) i mankiety, przytem kołnierzyk stanika powinien być spięty broszką, ale bardzo skromną, najlepiej srebrną oksydowaną, w rodzaju sportowym, to jest: podkową, strzemieniem lub t. p. Wszelka inna biżuterya, czy to broszki zote, brylantowe, czy kolczyki lub bransolety stanowczo należy wyłączyć – dobre to dla écuyèrek cyrkowych, ale kobieta dystyngowana, ubiera się do konia jak najskromniej.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Jedyne, dobre ubranie głowy, jest bezwarunkowo - cylinder czarny świecący, lub na lato popielaty matowy. Rozumie się, iż o fasonie jego nie mogę wyrzec nic stanowczego gdyż co rok się zmienia, idąc ręka w rękę z modą cylindrów męzkich – nadmienię tylko, iż cylinder damski powinien być lekki, z podszyciem cienko podwatowanem by nie ugniatał w czoło i miał zawsze przyszytą gumkę, zapinaną pod włosami.
Na wsi, można sobie pozwolić na pewną swobodę pod względem cylindra, i zastąpić go kapeluszem filcowym lub nawet słomianym, lecz zawsze w rodzaju męzkich kapeluszy.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Bez względu na chwilową modę – uczesanie damy do jazdy konnej musi być niezmienne, t. j. tak zwane uczesanie angielskie. Dość silnie spleciony warkocz, okrągło ułożony tuż nad karkiem, lecz nie zwieszający się, należy przypiąć długiemi szyldkretowemi lub rogowemi szpilkami, a można być pewną, że uczesanie takie, przy najforsowniejszej jeździe nie rozrzuci się.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Umiejętne, zgrabne włożenie cylindra, wiele bardzo nadaje elegancyi i finezyi w rysunku damy na koniu; tylko dobrze nasunięty na czoło, prawie tuż nad brwiami włożony kapelusz, mocno się trzyma, i ładnie wygląda. Nie ma nic śmieszniejszego, jak cylinder włożony na tył głowy – nadaje to wyraz twarzy roztrzepany i jakby przestraszony.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Woalka, cieka tiulowa, mijająca cokolwiek koniec noska, i zawiązana na małą kokardkę z tyłu cylindra, stanowi dokończenie ubrania głowy, szczególniej do jazdy spacerowej, gdyż chroni oczy od pyłu i muszek.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Rękawiczki w dobrym guście, praktyczne przytem są z grubej skóry glansowanej, z szerokiemi naszyciami, zapinane na 3 lub 4 guziki, w odcieniach ciemno-żółtych, lub czerwonawo-brązowych. Cokolwiek więcej excentrique, choć ładne, są rękawiczki białe glansowane, z czarnemi szerokiemi naszyciami. Używane dawniej, i niestety, do dziś dnia u nas dające się widzieć rękawiczki zamszowe, z wielkiemi wyłożonemi mankietami na wierzch rękawa, radziłabym oddać do muzeum starożytności.
Rękawiczki do konnej jady powinny być zawsze większe, przynajmniej o ¼ numeru od innych, i mieć długie palce, by cugle mogły być dobrze trzymane.

Maria Wodzińska, Amazonka. Podręcznik jazdy konnej dla dam, Warszawa 1893

 

Dama, siadając na konia, powinna być ubrana według najświeższej mody, ale nigdy nie trzeba przywdziewać strojów fantastycznych, gdyż damę, ubraną zbyt jaskrawo lub wyszukanie, można przyjąć za cyrkówkę.

Mieczysław Rościszewski, Dobry ton, Warszawa, Lwów, 1905

 

Młoda Jadwiga Sikorska jeździła konno tylko w czasie wakacji i to bez damskiego siodła, ale i tak starały się z siostrą odtworzyć prawidłowe amazonki:

Ponieważ wtedy kobiety jeździły konno jedynie po damsku, w odpowiednio długich i rozciętych amazonkach, których poły spływały z obu boków konia, zakrywając nogi jadącej damy – więc i my, choć dzieci jeszcze i mimo że nam jazda taka była bardzo niewygodna, nie odważyłyśmy się siadać na męskim siodle po męsku. I to pomimo że w naszych wycieczkach przeważnie nikogo nie spotykałyśmy. Ale mógł nas ktoś zobaczyć i zgorszyć się; to wystarczało, aby się męczyć przez kilka godzin. Zamiast amazonek wkładałyśmy na siebie jak najdłuższe i bardzo fałdziste spódniczki, które pozwalały na „przyzwoite” siedzenie na koniu.

Jadwiga z Sikorskich Klemensiewiczowa, Przebojem ku wiedzy. Wspomnienia jednej z pierwszych studentek krakowskich z XIX wieku, Warszawa 1961

 

Przy sposobności owych amazonek, do których nieodzownie elegancka dama musiała mieć na głowie lśniący niski cylinderek, na wpół męskiej formy, przybrany lekkim powiewającym szalikiem, „glansowane” rękawiczki i szpicrutę w ręku (myśmy też jeździły i chodziły zawsze w kapeluszach, choć nie w cylinderkach) – wspomnę tu i o innych współczesnych strojach kobiecych.

Jadwiga z Sikorskich Klemensiewiczowa, Przebojem ku wiedzy. Wspomnienia jednej z pierwszych studentek krakowskich z XIX wieku, Warszawa 1961

 

Stroje do konnej jazdy, 1867   Horse riging costumes, 1867Bluszcz, 1867   SUknia spacerowa i do konnej jazdy, 1874   Walking dress and riding dress, 1874Tygodnik mód i powieści, 1874  

Strój do konnej jazdy, 1875   Riding dress, 1875Tygodnik mód i powieści, 1875   Amazonki, 1876    Riding dresses, 1876Bluszcz, 1876   Strój do konnej jazdy, 1877   Riding dress, 1877Tygodnik mód i powieści, 1877    Strój do konnej jazdy, 1879   Riding dress, 1879Mody paryzkie, 1879   Płaszcz oraz strój do konnej jazdy, 1879   Coat and riding dress, 1879Tygodnik mód i powieści, 1879 

   Amazonka, 1879   Riding dress, 1879Tygodnik mód i powieści, 1879    Amazonki, 1883   Riding dresses, 1883Moda, 1883   Strój do konnej jazdy, 1895   Riding dress, 1895Nové pařížské módy, 1895   Fryzura do konnej jazdy, 1895   Hairstyle for horse riding, 1895Nové pařížské módy, 1895   Strój do konnej jazdy, 1896   Riding dress, 1896Nové pařížské módy, 1896  Strój do konnej jazdy, 1904   Riding dress, 1904Dobra gospodyni, 1904

 

Więcej przykładów amazonek można zobaczyć tutaj

Na podobny temat: Jazda konna, Etykieta jazdy konnej

 

Visit Czas's profile on Pinterest.