Czas Emancypantek

Kto usiłuje różem i pudrem poprawić normalny kolor swojej twarzy, ten przypomina pacykarza, który usiłowałby skopiować obrazy Tycjana za pomocą farby czerwonej i białej. Róż i puder stanowią atrybuty sceny.

Kobieta prawie nato stworzona, aby swoją, dobrocią, uprzejmością w obejściu łagodziła, koiła, pocieszała smutnych i strapionych; zasmucać tych, których kocha, nie powinna nigdy, ale przeciwnie okazywać im zawsze pogodne oblicze.

Młody człowiek, który zaangażowawszy tancerkę, zapomina o tem i pozostawia ją siedzącą, może się narazić na bardzo przykre następstwa; ojciec, brat lub narzeczony są w stanie i nieledwie są w prawie ubliżyć mu lub wyzwać go na pojedynek.

 

.................

Im bardziej zbliża się dzień ślubu, tem poufalsze może być zachowanie się narzeczonych; matka może ich opuszczać na czas jakiś i wychodzić do swoich apartamentów, drzwi jednak do salonu powinny być zawsze otwarte, tak aby co chwila była w możności wejść niespodzianie.


Kuchnia należała do najważniejszych pomieszczeń w domu, jednak jej urządzeniu często poświęcano znacznie mniej uwagi niż urządzaniu salonu czy sypialni. Nie było to pomieszczenie oglądane przez gości, nawet niektórzy domownicy pojawiali się tam rzadko. Na codzień działała tam przede wszystkim służba, pod okazjonalnym nadzorem pani domu.

 

Zwracano jednak gospodyniom – zwłaszcza młodym – uwagę, by starannie zaplanowały urządzenie kuchni, także z uwzględnieniem zasad higieny i zmian w technologii. Zachęcano także do odejścia od zwyczaju, według którego kuchnia służyła również jako sypialnia dla służących, zarówno ze względu na higienę, jak i na warunki dla służby.

Odpowiednią uwagę należało także poświęcić wyposażeniu kuchni.

 

Otóż koniecznemi sprzętami kuchni Twojej być powinny: stół kuchenny obszerny i mocny, dębowy z szufladą, stać on ma blizko komina czyli kuchni angielskiej, tak, aby światło na niego padało dobrze. Szafa kuchenna, najlepiej otwarta z pułkami, na wszelkie potrzebne w kuchni statki, półka na rondle dalej ode odrzwi, aby złodziejowi trudniej było schwycić zaraz ten metal tak ponętny, pieniek mały gdzieś w kącie, obok siekierka, na pieńku bowiem należy szczypać łuczywo do rozpalenia ognia, lub przerąbywania kości w mięsie, oszczędzając tym sposobem stołów, stołków i wynikających ztąd potłuczeń na stole stojących naczyń, a wreszcie ochraniając głowy czyjeś, rąbiąc drzewo na podłodze, która zwykle prawdopodobnie stanowi sufit dla mieszkańców niższego piętra. Z drugiej strony kuchni pod oknem powinien stać duży stół, biały, zawsze jaśniejący czystością, co dzień regularnie szorowany; stół ten ma być wyłącznie do użytku młodszej lub lokaja, bo nie wiem jak służbę urządzisz, o czem później pogadamy. Nad tym stołem powinna wisieć miotełka, a w szufladzie od stołu wszelkie potrzebne do pracy dla młodszej lub lokaja przybory, ściereczki do szklanek i talerzy, do ścierania kurzu, kreda do czyszczenia srebra, którą się teraz zastępuje pewnym rodzajem białego proszku, proszek do mosiędzu, to jest do samowarów, klamek i t.p. kawałki sukna, flaneli do czyszczenia, wszystko to najlepiej mieścić w oddzielnem pudełku, aby się nie rozsypywało.

Lucyna Ćwierczakiewiczowa, Listy o urządzeniu domu w: Kolęda dla Gospodyń, 1876

 

Jeżeli w kuchni są urządzone tak zwane entre-sole, czyli wyższa kondygnacya do sypiania dla służących, lub jeżeli możesz ich umieścić w jakiejś obok kuchni przyległej stancyjce, to bardzo szczęśliwie i bądź zadowolona z mieszkania; jeżeli zaś jest to niemożliwe, to staraj się tak ustawić łóżka służących, aby były jak najbardziej oddalone od komina i stołu, gdzie się jedzenia przyrządza; od komina aby przez gorąco robactwo się nie zalęgło, od stołu zaś, aby nic z przedmiotów niekuchennych do niego się niedostawało. Przytem radzę Ci szczerze, abyś wydają tysiące na urządzenie Twego domu, nie skąpiła już kilkudziesięciu złotych przewyżki, dla rzeczy porządku dotyczącej, i służącym Twoim spraw niewielkie, zgrabne a mocne i żadnej już nieczystości zakraść się niedające łóżka żelazne. Jest to sprzęt nieoszacowanie praktyczny i nawet w każdym domu, gdzie jest kilkoro dzieci, nigdy innych łóżek być dla nich nie powinno i jedynie baczyć tu trzeba, aby nie było wilgoci, która je psuje, a sądzę, że takiego mieszkania nie wzięłabyś za darmo, bo zdrowie to skarb nieoceniony, a które gdy raz się straci, już go za żądną cenę nabyć nie można.
Otóż nad takiemi łóżkami służące Twoje jak zwykle, będą sobie wieszać obrazy i obrazki; tu już nie można wymagać tyle estetycznego gustu, aby ich dla tego usuwać, bo to są przedmioty czci, pilnuj tylko bacznie, aby bardzo często obrazy zdejmowane i starannie z kurzu lub pajęczyny oczyszczane były, bo w gorącu kuchennem łatwo się robactwo zalęga.

Lucyna Ćwierczakiewiczowa, Listy o urządzeniu domu w: Kolęda dla Gospodyń, 1876

 

Jasna i wygodna kuchnia przy mieszkaniu jest rzeczą bardzo ważną; urządzenie jej ma być symetryczne, porządek wzorowy, naczynia kuchenne lśniące z czystości, jak niemniej inne sprzęty i stołki. Kuchnia powinna być zaopatrzoną we wszystko, co ułatwia pospiech i utrzymanie ładu; powinna tu być np. duża szafa na klucz zamykana, wmurowane lub przybite półki po jednej stronie ściany, naczynia zastosowane do stanu i ilości osób, jak: rozmaitej wielkości garnki, rądle, pokrywy, misy; baniak większy i mniejszy do grzania wody, sito, rzeszoto, sitko druciane do cedzenia rosołu, łyżka do szumowania, kuchenne noże, widelec do rozbierania, siekacz, durszlak; dalej stolnica większa i mała do siekania, wanienka do spłukiwania mięsa i jarzyn, szafliki do zmywania, konewki, kubeł, beczka na wodę z czerpaczką (ma stać w sieni lub najchłodniejszym kącie kuchni), ścierki grube i cienkie, szczotka do mycia stołków i t. p. dokładnego spisu podać tu nie można; wymieniają się tylko te przedmioty kuchenne, bez których w najskromiejszem gospodarstwie  obejść się nie można.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

W kuchni potrzebne są także narzędzia do ognia i mieszek, dmuchanie bowiem za pomocą płuc jest bardzo szkodliwe na piersi.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Grube ręczniki, ścierki i ściereczki winny znajdować się w każde gospodarstwie pod dostatkiem; wydatek ten ochrania od zanieczyszczania droższej bielizny, którą służba tak nielitościwie niszczy, gdy pod ręką nie ma ścierki lub ściereczki; także rozmaite szczotki, zastosowane do potrzeby i ilości osób, musi mieć służba, inaczej wywiązują się krzyki, kłótnie, w skutek wydzierania sobie jednej częstokroć do czyszczenia szczotki.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Jeżeli kucharka ma swoje łóżko w kuchni (co jest u nas najwadliwszym zwyczajem), przestrzegać należy by było zawsze starannie zasłane, by nie wyzierały z pod niego pozwijane ścierki, stare obówie i inne rupiecie. Z podobnej nieczystości mnoży się rozliczne i dokuczliwe robactwo. Gospodyni ma się także postarać by kucharka miała własny stoliczek, w pewnej odległości od kuchennego stołu; nic bowiem obrzydliwszego jak przysmaki sporządzane na szlabanie, lub stole, gdzie się kucharka czesze, myje itd. wylew przy kuchni ma być bardzo starannie utrzymany, w zimie nawet polewany gorącą wodą, przez co nie dopuszcza się by kanał zamarzał.

Julia Selingerowa, Obowiązki kobiety każdego stanu w zakresie gospodarstwa domowego, Lwów 1882

 

Gdzie jest wodociąg, powinniby się obejść bez stągiewki do wody, wiemy jednak, iż tylko pierwsze piętra mogą się poszczycić wodą, dla tego więc stągiewka z mosiężnemi obręczami, koneweczka blaszana do zbierania wody lub przynoszenia twardej do picia, szaflik blachą wewnątrz wybity (Jung, Mazowiecka Nr 5) mała blaszana lakierowana wanienka do mycia szkła i opłókiwania talerzy w zimnej wodzie, na co kładę wielki nacisk.

Lucyna Ćwierczakiewiczowa, Co się powinno znajdować w każdej porządnej kuchni? w: Kolęda dla Gospodyń, 1886

 

Kuchnia powinna być obszerna i widna, jaknajczyściej utrzymana; podłoga może być drewniana, ceglana lub asfaltowa. Powszechnie używane teraz kuchnie angielskie czynią zadość wszelkim wymaganiom; prócz tego potrzebny jest jeszcze piec do pieczenia chleba i ciasta. Na ścianach powinny być półki malowane olejno do stawiania naczyń i garnków, oraz haki do zawieszania rądli. Jeżeli kuchnia jest niezbyt obszerna, półki mogą być w murze. Stół kuchenny z drzewa bukowego z szufladami, kloc do rąbania mięsa lub rozłupywania drzewa na drzazgi, jedna lub dwie szafy, beczka do wody, szaflik do zmywania, kilka stołków drewnianych – oto sprzęty niezbędne w kuchni.
Tam gdzie jest zlew i wodociąg, trzeba uważać, żeby kranu nie zostawić na noc otworem, bo całe mieszkanie może być zalane. Zlew powinien być czysto utrzymany; nic można w niego wrzucać, śmieci, ani odpadków.

Skarbiec dla rodzin w mieście i na wsi, tom I, Wydawnictwo Biesiady Literackiej, Warszawa 1888

 

W każdem zasobniejszem gospodarstwie muszą być w kuchni rozmaite naczynia: miedziane, mosiężne, cynowe, cynkowe, żelazne polewane, gliniane, porcelanowe i drewniane. Wchodzą teraz w użycie naczynia kuchenne emaliowane zewnątrz i wewnątrz; są one wprawdzie dość kosztowne, ale zawsze tańsze od miedzianych i nie wymagają pobielania.

Skarbiec dla rodzin w mieście i na wsi, tom I, Wydawnictwo Biesiady Literackiej, Warszawa 1888

 

Po wsiach naturalnie trudno wymagać podłogi pokostowanej, lub ścian kaflami wykładanych; niech tylko ściany będą dwa razy do roku bielone, a podłoga z cegieł, lub desek co tydzień wyszorowana, pajęczyny poobmiatane, okna z much wytarte, sprzęty na swoje miejsce poustawiane, a naczynia natychmiast po użyciu wyczyszconemi, zupełnie to na nasze stosunki porządek wystarczający. Zalecam także potrzebną ilość rozmaitych gatunków ścierek, gdyż brak tychże uczuwać się daje w bardzo wielu domach.

Wanda Reichsteinowa-Szymańska, Poradnik dla młodych osób w świat wstępujących, ułożony dla użytku tychże przez Wielkopolankę, Poznań 1891

 

Na podobny temat: Jak urządzić salon, Jak urządzić sypialnię, Jak urządzić buduarJak urządzić jadalnię  

 

 

 

 

Visit Czas's profile on Pinterest.