Gruba żałoba nie pozwalała na żadne ozdoby. Jednak żałoba zwykła lub półżałoba nie narzucały już tak surowych ograniczeń. Moda tej epoki była mocno ozdobna i estetyka ta nie omijała sukni żałobnych.

Do czarnego stroju żałobnego nie wypadało nosić ozdób złotych czy z kolorowymi kamieniami. Biżuterię żałobną wyrabiano przede wszystkim z czarnego dżetu (gagatu), ale też z innych czarnych materiałów – lawy, szkła itp. Używano także biżuterii emaliowanej na czarno. W półżałobie dozwolone były też kamienie białe – perły, brylanty, ewentualnie ametysty (fiolet był jednym z kolorów póżałoby).

Pojawiała się także biżuteria dekorowana włosami zmarłego (np. ozdobny monogram ułożony z włosów, przykryty szkiełkiem, osadzony w broszce lub bransoletce), a nawet z nich zrobiona (splatane naszyjniki).

 

Ani kobieta ani mężczyzna nie powinni nosić podczas żałoby klejnotów ani ozdób złotych. Tak zwana dżetowa biżuterya dozwoloną jest kobiecie po upływie sześciu miesięcy.

Zwyczaje towarzyskie (Le savoir-vivre) w ważniejszych okolicznościach życia przyjęte, według dzieł francuskich spisane, Kraków 1876

 

Dla kobiet przy pół-żałobie dozwolone są koronki i pióra.

Spirydion, Kodeks światowy czyli Znajomość życia we wszelkich stosunkach z ludźmi. Na podstawie dzieł Pani d'Alq ułożył, Warszawa, Kraków 1881

 

W czasie ciężkiej żałoby noszenie wszelkich klejnotów jest wykluczone. Nawet ozdoby z matowego dżetu, srebra i czarnej emalji używane są dopiero do zwyczajnej żałoby.

Szyk! Czyli sztuka ubierania się gustownie (poradnik dla kobiet), Warszawa 1890

 

Do grubej żałoby używa się tylko ozdób ze szkła matowego, z jakiego jest brosza w kształcie szarotki (edelweis), później można nosić świecący dżet angielski. Rycina 9 przedstawia naszyjnik z ogniwek stopniowej wielkości, zakończanych w części środkowej podłużnemi grelotkami. Bransoletka składa się z kawałków nawleczonych na elastykę płaską i stanowiących jakby jednolitą całość. Grzebień ma kształt trójkąta zapełnionego półksiężycem.

N. 8 —11 . Biżuterye dżetowe do żałoby, w: „Tygodnik Mód i Powieści”, 1890

 

Przy grubej żałobie i krepie nie uchodzą żadne ozdoby świecące, ale przy lżejszej lub do żałoby konwencyonalnej nie dotykająoej serca używają wszelkiego rodzaju ozdób dżetowych, układanych z dżetów szlifowanych w kanty co nadaje wielkiego połysku. Dżety szlifują w rożnych kształtach okrągłych, kwadratowych, płaskich, wypukłych, podłużnych i t. p .
W naszyjniku przedstawionym na r. 29 połączone są rozmaite kształty, objętość szyi dopełnia wstążka repsowa 2½ c. szeroka, związana z tyłu w kokardę. Szpilka do włosów wyrobiona z szyldkretu, 18 c. długa, ma główkę wysadzaną dżetami, podobnie jak grzebień rogowy czarny, zakończony dyjademem dżetowym. Opaska r. 37 efektownie odbijająca szczególniej na jasnych włosach składa się z gwiazd i dużych pojedynczych dżetów, osadzonych na obrączce metalowej zapinanej z tyłu. Ryciny 34 i 35 przedstawiają dwie broszki jedna w kształcie kwiata, druga jako motyl siedzący na szpilce.
Pasek jaki widzimy na r. 82 odrobiony z czarno lakierowanego kręconego druciku a klamra 10 c. szeroka, 6 c. wysoka składa się z dużych szlifowanych dżetów; kilka mniejszych rozetek dane w odstępach na pasku. Rycina 3 3 przedstawia wachlarz odpowiedni do żałoby, gdyż skrzydełka są z matowego drzewa a pokrycie z krepy angielskiej, przewlekanej w zygzak wąziutką atłasową wstążeczką.

Biżuterje do lżejszej żałoby, w: „Tygodnik Mód i Powieści”, 1891

 

Biżuteryi nie nosi się żadnych — zastępuje je brosza z czarnego drzewa lub matowego dżetu, pod koniec żałoby można używać dżet świecący lub srebro oksydowane. Przy żałobie po babce i dziadku, lub rodzonych ciotkach i wujach młode osoby po pierwszych tygodniach mogą nosić suknie popielate z czarnym, lub czarne z białym.

O ubiorach, w: „Tygodnik Mód i Powieści”, 1893

 

Wszelkie biżuterye złote, drogie kamienie i ozdoby błyszczące odrzucają się na czas żałoby – noszenie ich byłoby niewłaściwością rażącą; przyjęto tylko wyroby matowe z lawy lub dżetu, dopiero przy lekkiej żałobie można mieć kolczyki z pereł lub brylantów i ozdoby emaliowane czarne z wprawionemi drobnemi brylancikami.

O ubiorach żałobnych, w: „Tygodnik Mód i Powieści”, 1898

 

Książka do nabożeństwa, oprawna w skórę czarną, portmonetka czarna, chustki do nosa ze szlakiem czarnym, którego szerokość zależy od stopnia żałoby; biżuterya czarna, żadnych pierścionków, z wyjątkiem obrączki, żadnych brylantów w uszach, zegarek stalowy na łańcuszku z czarnych perełek drewnianych, – oto do czego obowiązuje gruba żałoba. Półżałoba pozwala na biżuteryę wszelką i brylanty.

Mieczysław Rościszewski, Pani domu. Skarbiec porad praktycznych dla Polek wszelkich stanów, Warszawa, 1904

 

Na podobny temat: Żałoba, Stroje żałobne